“Ik moet stoppen” is een gastblog geschreven door psychosociaal therapeut Bart strijk op uitnodiging van Erik Meidoorn.
Wanhoop voorblijven
“Wat brengt porno je, welke voordelen heeft het?” Als ik die vraag in mijn praktijk stel aan een man die last heeft van zijn overmatig pornogebruik, kijkt hij vreemd op: “Niks, ik wil er vanaf en ik wil die zieke zooi niet. Het mag niet en ik wil het niet en het is al erg genoeg dat ik niet sterk genoeg ben ermee te stoppen. MAAR. IK. MOET. STOPPEN.”
Het is voor veel mensen moeilijk om zichzelf – ook als iemand die porno kijkt – te accepteren. Porno wordt door hen alleen gezien als iets slechts, iets dat niet hoort waar je je voor schaamt, iets dat gelijk staat aan vreemdgaan, iets dat niet mag van God, van de kerk, van je partner. Het moet weg. Het mag niet geaccepteerd worden. Het is pas goed als porno er niet meer is. Maar stoppen lukt hen niet en het is moeilijk om de wanhoop voor te blijven.
Negatieve motivatie
Iets anders lukt wel: telkens weer opnieuw proberen te vechten; én zichzelf op hun kop geven als het weer is ‘misgegaan’. Het lukt niet om te voldoen aan de eis die ze aan zichzelf stellen, of de eis waarvan ze denken dat die aan hen gesteld wordt. Maar wat je dan wel kunt doen is telkens weer de strijd aangaan en telkens realiseren hoe erg je gefaald hebt, hoe slecht dat van je is, hoe zwak je bent, hoeveel beter het moet. Alsof dat vastgehouden moet worden: die ‘goede’ eis, daarnaar blijven streven, te blijven proberen de knop om te krijgen. Want je kunt niet beginnen aan accepteren: dan is het einde zoek. Dan loopt het helemaal uit de hand.
In de praktijk zie ik dat deze strategie niet echt werkt in het stoppen met porno. Sterker nog: het jezelf op de kop geven, de ervaring van mislukking, wanhoop zelfs, geeft zoveel nare emoties dat het eerder zorgt voor meer dan minder pornogebruik. Deze mensen gaan – met grote wilskracht – een gevecht aan zonder (zelf)kennis en zonder plan. Solo én op basis van een negatieve motivatie. Ik wil vooral iets ‘niet’: geen porno. Dat houden ze een poosje vol, maar onherroepelijk komt er weer een moment dat ze onderuit gaan. Dit gaat soms jaren zo door.
Acceptatie is nou juist de sleutel
Om te kunnen stoppen met problematisch pornogebruik is het belangrijk te weten ‘waarom’ je porno gebruikt. Wat brengt het? Wat is de functie? Welke onderliggende behoeften gaan schuil achter het gebruik? Als je dat weet, geeft dat de mogelijkheid op zoek te gaan naar alternatieven: op een gezonde manier krijgen wat je nodig hebt.
Harde afwijzing van jezelf, falen, balen en je richten op een hoge morele eis maken het erg moeilijk het pornogebruik te kunnen accepteren. Maar die acceptatie is nu juist de sleutel: als je iets accepteert kan je het ook veranderen. Wanneer iemand de stap kan maken zichzelf te zien als iemand die porno gebruikt, dat soms wel en soms niet wil, en daar een probleem mee heeft is dat een prachtig eerlijk vertrekpunt.
“Ik kijk porno, terwijl ik er een moreel probleem mee heb.” “Ik kijk porno, terwijl ik weet dat God het niet wil.” “Ik kijk porno, en al mijn besef van welk misbruik schuilgaat achter die wereld, weerhoudt me er niet altijd van.” “Ik kijk porno, hoewel ik weet dat het slecht is voor de relatie met mijn vrouw.” “Ik kijk porno, terwijl ik dat niet als voorbeeld wil geven aan mijn kinderen.”
Dat is dan wat het is. Dat is accepteren.
Confronterende vragen
Acceptatie helpt je om je pornogebruik te kunnen zien voor wat het is. Want als het, ondanks alle bezwaren en morele overtuigingen die je hebt, niet lukt om te stoppen en je accepteert dat, dan kan je iets concluderen: blijkbaar is het voor mij dus heel erg belangrijk. Waarom eigenlijk? Wat zoek ik in porno? Wat zou ik missen, als het er niet meer was? Wat brengt het me op de korte termijn, wat op de lange termijn?
Dat zijn spannende vragen. Confronterende vragen met confronterende antwoorden. Vragen waar moed voor nodig is om ze te stellen. Vragen waar je een aanpakmentaliteit voor nodig hebt. Vragen waarvoor kracht nodig is. Kracht om je open te stellen. Dat is niet makkelijk.
Kracht en moed
Bij veel mensen bestaat het idee dat wanneer ze iets doen waar ze zich voor schamen, dat ze dan bestraft moeten worden. Door een ander of door zichzelf. Hard bestraft, want als je dat niet doet, dan loopt het helemaal uit de hand. “Als ik mijzelf niet voor m’n pornogebruik op de kop geef, dan wordt het erger en erger. Dit is het enige wat het nog een beetje binnen de perken houdt”, hoorde ik iemand eens zeggen.
Maar volgens mij is het tegenovergestelde waar: als je je pornogebruik accepteert voor wat het is, dus ook accepteert dat je er niet trots op bent, heb je de beste uitgangspositie om ermee te stoppen. De kracht die wordt gestoken in de vechtlust, in het strijden van de ineffectieve strijd, kan ook een nieuwe richting krijgen: om de moed te voeden die het vraagt om geconfronteerd te worden met jezelf. De moed te voeden die nodig is om eerlijk te zijn naar anderen, een partner, vrienden, familieleden. Dat is ook strijden, vechten. Maar op een andere manier. Een effectievere manier.
Wat ik voor je kan doen
In mijn praktijk help ik mannen om die stap te zetten. Die switch te maken: hun kracht en strijdlust niet te verspillen aan een kansloos gevecht zonder plan, maar om te leren accepteren. Om het ongemak te verdragen dat hoort bij die ongemakkelijke vragen. Om de confrontatie met zichzelf aan te gaan. Maar na het ongemak komen ook de antwoorden. Dan komt de kennis van jezelf, van wanneer je vatbaar bent voor porno, wat de oorzaken zijn, de onderliggende behoeften.
En dan kan je leren hoe je op een gezonde manier kunt krijgen wat je nodig hebt. Voor iets dat je wél wilt.
Een therapietraject kan mensen die een probleem hebben met hun pornogebruik helpen om het gevecht slim en effectief aan te gaan. In mijn praktijk ga ik graag op weg met mensen die hun pornogebruik onder controle willen krijgen.